بهره‌وری، حرف اول و آخر برای ماندگاری است

گام‌های کوچک در افزایش بهره‌وری واحدهای فولادی تاثیر گذارند
بهره‌وری، حرف اول و آخر برای ماندگاری است

صنعت فولاد ایران، جزو صنایعی است که در چند دهه گذشته توانسته به‌خوبی رشد کند.

هم‌اکنون نیز در زمینه تولید فولاد در سطح منطقه جزو کشورهای رده نخست قرار داریم، اما این موضوع که برای افزایش تولید و قدرت رقابت‌پذیری در کشورهای منطقه و جهان تا چه اندازه توانسته‌ایم میزان بهره‌وری خود را افزایش دهیم، جای پرسش دارد. ‍
بهره‌وری مهم‌ترین عامل رقابت‌پذیری هر صنعتی است و برای ماندگاری یک واحد تولیدی حرف اول و آخر را می‌زند. البته در صنعت فولاد عوامل متعددی در افزایش بهره‌وری دخالت دارند که کارشناسان گوناگون درباره تاثیرگذاری هر یک از این عوامل، عقاید مختلفی دارند.

نقش نیروی انسانی کم است
در ساده‌ترین تعریف از بهره‌وری عنوان‌شده اگر یک واحد سازمانی بتواند با ثابت نگه داشتن کیفیت، هزینه‌های خود را کاهش دهد، توانسته بهره‌وری ایجاد کند.
مجتبی فردیار، مدیرعامل فولادکاران کویر درباره افزایش میزان بهره‌وری در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: صنعت فولاد جزو صنایعی به‌شمار می‌رود که میزان بالایی انرژی گاز و برق مصرف می‌کند. علاوه بر این، مواد مصرفی مانند کک و نسوز نیز را در حد بالایی مورد استفاده قرار می‌دهد. از همین رو با کاهش مصرف انرژی و مواد مصرفی می‌توان میزان بهره‌وری را افزایش داد.
فردیار در ادامه خاطرنشان کرد: این در حالی است که میزان مصرف انرژی در واحدهای فولادی ما براساس استانداردهای جهانی نیست و با استانداردهای آن فاصله دارد. بدون شک اگر بتوانیم این فاصله را پر کنیم، میزان بهره‌وری را نیز می‌توانیم افزایش دهیم. بر این اساس واحدهای فولاد باید میزان مصرف آب، برق و گاز خود را به حداقل برسانند. البته ممکن است نرخ گاز در ایران ارزان تمام شود اما باید این موضوع را در نظر گرفت که محصولات ما به جهان صادر می‌شود؛ از این‌رو با کاهش میزان انرژی باید نرخ تمام‌شده را نیز کاهش داد تا قدرت رقابت‌پذیری پیدا کنیم. وی در ادامه داد: بروزرسانی فناوری نیز می‌تواند در میزان بهره‌وری موثر واقع شود. هم‌اکنون بیشتر واحدهای ما تجهیزات چینی را به‌کار گرفته‌اند.
مدیرعامل فولادکاران کویر در ادامه خاطرنشان کرد: یکی از موضوع‌های دیگر در زمینه بهره‌وری به‌روز کردن دانش فنی و آگاهی یافتن از دانش روز در جهان است که می‌توان میزان تولید را افزایش و از سوی دیگر، میزان مصرف انرژی را کاهش دهد.
فردیار در پاسخ به این پرسش که نقش نیروی انسانی را در میزان بهره‌وری موثر می‌دانید، عنوان کرد: نقش نیروی انسانی در میزان بهره‌وری به اندازه میزان مصرف انرژی نیست.
وی همچنین به دوره زمانی تعمیرات نیز اشاره کرد و گفت: موضوع دیگر آن است که در دوره‌های زمانی مشخص در واحدهای تولیدی، تعمیراتی انجام می‌شود، اگر این تعمیرات در دوره‌های زمانی کوتاه‌تری انجام شود، بدون شک میزان تولید افزایش خواهد یافت. به‌عنوان نمونه، اگر در سال به علت تعمیرات ۱۰۰ ساعت توقف تولید داشته باشیم باید بتوانیم این ۱۰۰ ساعت را به ۵۰ ساعت برسانیم تا سبب افزایش بهره‌وری برای واحد تولیدی شویم.

از انرژی تا نیروی انسانی
علیرضا زاهدیان، مدیرعامل فولاد نی‌ریز در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: یکی از عواملی که نشان‌دهنده میزان بهره‌وری در یک واحد فولادی است، میزان تولید برحسب تناژ در ساعت است که می‌تواند مبنا اصلی قرار گیرد.
زاهدیان در ادامه با بیان اینکه عواملی که در میزان بهره‌وری تاثیرگذار هستند، گفت: مصرف انرژی یکی از عواملی است که به‌شدت بر میزان بهره‌وری اثرگذار است. در واحدهای فولادسازی به میزان بالایی گاز، آب و برق مورد استفاده قرار می‌گیرد که اگر مصرف این موارد کاهش پیدا کند بر میزان بهره‌وری واحد موثر خواهد بود.
وی در پاسخ به این پرسش که در واحدهای فولادسازی چه نوع انرژی بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، عنوان کرد: این موضوع بستگی دارد که چه واحدی در زنجیره فولاد باشد، زنجیره فولاد از معدن تا صنایع پایین‌دستی چون نوردکاری را شامل می‌شود؛ در برخی واحدها مانند احیای مستقیم مصرف گاز و در بخش‌هایی چون فولادسازی مصرف برق بالاست. در کل صنعت فولاد نسبت به سایر صنایع مشابه از انرژی بیشتری استفاده می‌کند؛ از این‌رو واحدها در بخش‌های گوناگون باید این موضوع را هدف‌گذاری کنند تا میزان مصرف انرژی خود را به حداقل ممکن برسانند.
مدیرعامل فولاد نی‌ریز در ادامه به نقش نیروی انسانی در میزان افزایش بهره‌وری اشاره کرد و گفت: نقش نیروی انسانی در میزان بهره‌وری بسیار موثر است. اگر نیروی انسانی آموزش‌دیده و در زمینه کاری خود خلاقیت‌هایی داشته باشند در افزایش میزان بهره‌وری بسیار می‌توانند موثر باشند.

نقش کلیدی نیروی انسانی
مدیرعامل فولاد آتیه خلیج‌فارس پیش از این در گفت‌وگو با صمت با تاکید بر نقش نیروی انسانی در میزان بهره‌وری عنوان کرد: در صنعت فولاد اگر بخواهیم با جهان رقابت کنیم و در این صنعت باقی بمانیم، راهی جز افزایش بهره‌وری نداریم، چراکه با افزایش بهره‌وری است که بهای تمام شده را می‌توانیم کاهش دهیم تا کالای ما قدرت رقابت‌پذیری را در سطح بین‌المللی داشته باشد؛ از این‌رو افزایش بهره‌وری باید در رویکردهای شاخص هر مدیریتی قرار گیرد.
عزیز قنواتی ادامه داد: برای افزایش بهره‌وری در گام نخست باید نیروی انسانی را آموزش داد و به سمت‌وسوی روزآمد کردن تجهیزات پیش رفت. البته در زمینه تجهیزات ممکن است با یک تغییر جزئی میزان بهره‌وری را افزایش داد تا نیاز به تغییر خط تولید نباشد. در این راستا به اشتراک گذاشتن اطلاعات و دانش فنی می‌تواند بسیار مهم و تاثیرگذار باشد، چراکه ممکن است روشی را یک فولادساز به کار بگیرد اما یک واحد دیگر از آن اطلاعی نداشته باشد که در صورت اطلاع‌رسانی به واحدها بیشتری کمک می‌شود. باید از سازمان‌ها و واحدهای بهره‌ور الگو گرفت.

جایگاه مدیریت در بهره‌وری
در برابر تمام عوامل یادشده و اثرگذاری آنها در میزان افزایش بهره‌وری، برخی معتقدند مدیریت بیشترین اثرگذاری بر میزان بهره‌وری را دارد. به‌عبارت دیگر، این صاحب‌نظران معتقدند تمام عوامل بهره‌وری در صنعت فولاد در زیرمجموعه مدیریت آن، که به‌ویژه ازسوی بخش خصوصی اداره می‌شود به بار خواهد نشست. در این‌باره چندی پیش رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: بخش خصوصی به‌خوبی می‌تواند میزان بهره‌وری را با استانداردهای جهانی تنظیم کند اما در مقابل بخش دولتی، این توانایی را ندارد؛ بنابراین یکی از اقدام‌هایی که می‌تواند سبب افزایش بهره‌وری شود، پیش رفتن به سمت خصوصی‌سازی است.
بهرام شکوری در ادامه با اشاره به اینکه مشکل خصوصی‌سازی در کشور مربوط به مالکیت نیست، عنوان کرد: مشکل کشور در زمینه خصوصی‌سازی بیشتر از مدیریت ناشی می‌شود. مجموعه‌ای که دولت مالک آن است و مدیری با افکار بخش خصوصی آن را اداره می‌کند، می‌تواند عالی اداره شود. در مقابل واحدهایی در بخش خصوصی بدتر از دولتی‌ها اداره می‌شوند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: در زمینه توانمندی‌ها نیز میزان بهره‌وری در بخش‌های دولتی و خصوصی با یکدیگر متفاوت است. برای نمونه، در زمینه تولید فولاد، متوسط تولید فولاد در جهان به ازای هر نفر هزار تن است. البته این آمار در کشورهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد و در کره‌جنوبی ۳ هزار و ۹۰۰ تن فولاد به ازای هر کارگر تولید می‌شود.
رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران افزود: در ایران متوسط تولید فولاد به ازای هر نفر ۵۵۰تن گزارش شده، اما واحدهایی در بخش خصوصی داریم که بیش از هزار تن فولاد تولید می‌کنند؛ بنابراین زمانی که مشاهده می‌کنیم بخش خصوصی توانایی بالایی در حد استانداردهای جهانی دارد، باید با جدیت به سمت خصوصی‌سازی پیش برویم و مدیریت را به بخش خصوصی واگذار کنیم.

منبع: روزنامه صمت